Nhiều doanh nghiệp đầu tư rất nhiều tiền vào mua sắm trang thiết bị bảo hộ hiện đại nhưng tai nạn lao động vẫn xảy ra. Lý do nằm ở chỗ trang bị chỉ là một phần của câu chuyện an toàn. Phần quan trọng hơn, và cũng khó xây dựng hơn, chính là văn hóa an toàn, tức là khi mỗi người lao động tự giác tuân thủ quy tắc không phải vì sợ bị phạt mà vì họ thực sự coi an toàn là giá trị của bản thân. Văn hóa này không hình thành sau một buổi tập huấn mà được bồi đắp từ những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày.
An toàn bắt đầu từ cam kết của lãnh đạo
Văn hóa an toàn không thể xây dựng từ dưới lên nếu thiếu sự dẫn dắt từ trên xuống. Khi người quản lý cao nhất đích thân đeo mũ bảo hộ mỗi khi ra công trường, dừng dây chuyền sản xuất khi phát hiện nguy cơ mất an toàn dù điều đó ảnh hưởng tới tiến độ, thì thông điệp gửi đi rất rõ ràng rằng tính mạng con người quan trọng hơn sản lượng.
Ngược lại, nếu lãnh đạo nói về an toàn nhưng lại làm ngơ khi công nhân bỏ qua quy tắc để chạy theo deadline, hoặc tự mình vi phạm quy định, thì mọi khẩu hiệu treo trên tường đều trở nên vô nghĩa. Người lao động quan sát hành động chứ không chỉ nghe lời nói. Sự nhất quán giữa lời nói và việc làm của cấp quản lý là nền móng đầu tiên và quan trọng nhất của mọi văn hóa an toàn bền vững.
Biến quy tắc an toàn thành thói quen tự nhiên
Mục tiêu cuối cùng là khiến hành vi an toàn trở thành phản xạ tự nhiên, không cần phải nhắc nhở hay suy nghĩ. Để đạt được điều này, các quy tắc cần được lặp đi lặp lại và lồng ghép vào mọi hoạt động hằng ngày cho đến khi trở thành thói quen.
- Họp an toàn ngắn đầu ca để nhắc các nguy cơ chính và trang bị cần thiết trong ngày.
- Kiểm tra thiết bị bảo hộ cá nhân trước khi bắt đầu công việc như một bước bắt buộc.
- Dọn dẹp gọn gàng khu vực làm việc cuối ca để loại bỏ nguy cơ trượt ngã, vấp.
- Báo cáo ngay những điểm bất thường dù nhỏ thay vì bỏ qua chờ người khác xử lý.
Khi những hành động này được thực hiện đều đặn, chúng dần trở thành một phần tự nhiên của công việc, giống như việc thắt dây an toàn khi lên ô tô. Người lao động sẽ cảm thấy thiếu sót, không yên tâm nếu bỏ qua chúng.
Khuyến khích báo cáo và học hỏi từ sự cố
Một sai lầm phổ biến là trừng phạt người lao động khi xảy ra sự cố hoặc khi họ báo cáo điểm mất an toàn. Cách làm này khiến mọi người che giấu lỗi lầm và những tình huống suýt xảy ra tai nạn, vốn là nguồn thông tin quý giá để phòng ngừa. Một văn hóa an toàn lành mạnh khuyến khích báo cáo cởi mở mà không sợ bị đổ lỗi.
Mỗi sự cố, kể cả những tình huống suýt nguy hiểm chưa gây hậu quả, đều nên được xem là cơ hội học hỏi. Thay vì tìm người để khiển trách, doanh nghiệp nên phân tích nguyên nhân gốc rễ, hỏi tại sao điều đó xảy ra và làm thế nào để ngăn nó tái diễn. Khi người lao động thấy rằng việc báo cáo mang lại cải thiện thực sự chứ không phải hình phạt, họ sẽ chủ động đóng góp và cùng nhau làm cho môi trường an toàn hơn.
Đào tạo liên tục và sự tham gia của tập thể
An toàn không phải kiến thức học một lần là xong. Quy trình thay đổi, máy móc mới được lắp đặt, nhân sự mới gia nhập, và con người cũng dễ quên hoặc chủ quan theo thời gian. Vì vậy, đào tạo cần được lặp lại định kỳ, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành các tình huống cụ thể tại chính nơi làm việc của họ.
Quan trọng hơn, người lao động nên được tham gia vào quá trình xây dựng quy tắc an toàn thay vì chỉ nhận lệnh từ trên. Họ là những người hiểu rõ nhất công việc của mình và thường có những góc nhìn thực tế mà quản lý không thấy. Khi được lắng nghe và đóng góp, họ sẽ cảm thấy có trách nhiệm với quy tắc do chính mình tham gia tạo ra. Việc tổ chức các nhóm an toàn, khen thưởng những sáng kiến cải thiện điều kiện làm việc và tạo cơ hội để mọi người nhắc nhở nhau một cách thiện chí đều góp phần biến an toàn thành giá trị chung. Khi mỗi cá nhân coi việc bảo vệ bản thân và đồng nghiệp là trách nhiệm tự nhiên, doanh nghiệp mới thực sự đạt được mục tiêu cao nhất là không ai bị thương khi đi làm và trở về nhà an toàn mỗi ngày.