Làm việc trên cao là một trong những công việc nguy hiểm nhất, chiếm tỷ lệ lớn trong các vụ tai nạn lao động nghiêm trọng và tử vong. Chỉ một cú trượt chân ở độ cao vài mét cũng có thể dẫn đến hậu quả không thể khắc phục. Khác với nhiều rủi ro khác có thể giảm thiểu dần, ngã từ trên cao thường gây chấn thương tức thì và nặng nề. Vì vậy, hệ thống chống ngã không chỉ là một bộ trang bị mà là cả một quy trình được tính toán kỹ lưỡng, đòi hỏi sự nghiêm túc tuyệt đối.
Các thành phần của hệ thống chống ngã cá nhân
Một hệ thống chống ngã cá nhân hoàn chỉnh gồm ba thành phần chính phối hợp với nhau, thường được gọi là ABC trong ngành an toàn. Thành phần thứ nhất là dây đai toàn thân, thiết bị ôm quanh vai, ngực, đùi và hông để phân tán lực giật khi rơi đều khắp cơ thể, tránh tổn thương cột sống. Dây đai toàn thân khác hoàn toàn với dây đai bụng đơn giản, loại đai cũ chỉ ôm quanh eo và có thể gây gãy lưng khi rơi.
Thành phần thứ hai là dây cứu sinh hoặc dây nối kết nối người lao động với điểm neo. Loại tốt nhất có bộ giảm chấn, một đoạn dây bung ra từ từ khi có lực giật để hấp thụ năng lượng rơi, giảm lực tác động lên cơ thể xuống mức an toàn. Thành phần thứ ba là điểm neo, vị trí cố định chắc chắn có khả năng chịu được lực giật lớn, thường yêu cầu chịu được tải trọng tối thiểu vài nghìn kilogam.
Tính toán khoảng cách rơi an toàn
Một sai lầm chết người là gắn hệ thống chống ngã nhưng không tính đến khoảng cách rơi cần thiết. Khi một người rơi, dây nối căng ra, bộ giảm chấn bung và cơ thể tiếp tục di chuyển xuống trước khi dừng hẳn. Tổng khoảng cách này có thể lên tới sáu mét hoặc hơn. Nếu điểm neo quá thấp hoặc khoảng không bên dưới không đủ, người lao động vẫn có thể chạm đất hoặc va vào kết cấu phía dưới dù đã đeo dây.
Vì vậy, điểm neo nên được đặt cao hơn đầu người lao động bất cứ khi nào có thể, vì điều này làm giảm khoảng cách rơi tự do trước khi hệ thống bắt đầu hãm. Người giám sát an toàn cần tính toán cụ thể chiều cao làm việc, chiều dài dây, độ bung của bộ giảm chấn và khoảng trống bên dưới trước khi cho phép bắt đầu công việc.
Kiểm tra thiết bị trước mỗi lần sử dụng
Thiết bị chống ngã phải được kiểm tra kỹ lưỡng trước mỗi ca làm việc, không chỉ định kỳ. Một vết rách nhỏ, một đường chỉ sờn hay một khóa móc bị gỉ đều có thể là điểm yếu khiến cả hệ thống thất bại vào đúng khoảnh khắc quan trọng nhất.
- Kiểm tra toàn bộ dây vải xem có vết cắt, sờn, cháy, bạc màu do hóa chất hay ánh nắng hay không.
- Kiểm tra các đường chỉ may xem có bị tuột, đứt hay lỏng không.
- Kiểm tra khóa móc, móc khóa tự động xem có đóng mở trơn tru, lò xo còn đàn hồi không.
- Kiểm tra bộ giảm chấn xem đã từng bị kích hoạt chưa, nếu đã bung thì phải loại bỏ ngay.
- Xác nhận điểm neo chắc chắn và đúng vị trí thiết kế.
Bất kỳ thiết bị nào đã trải qua một cú rơi thực sự đều phải được loại bỏ ngay lập tức, kể cả khi nhìn bề ngoài vẫn còn nguyên vẹn, vì cấu trúc sợi bên trong đã chịu lực giật vượt ngưỡng và không còn đáng tin cậy.
Đào tạo và kế hoạch cứu hộ
Trang bị tốt vẫn chưa đủ nếu người lao động không được đào tạo cách sử dụng và đặc biệt là nếu thiếu kế hoạch cứu hộ. Nhiều người không biết rằng treo lơ lửng trong dây đai sau khi rơi có thể gây nguy hiểm chết người chỉ sau vài phút, do hiện tượng máu ứ đọng ở chân làm giảm lượng máu về tim, còn gọi là chấn thương treo lơ lửng. Nạn nhân cần được giải cứu nhanh chóng, thường trong vòng vài phút.
Do đó, mỗi công trường làm việc trên cao phải có sẵn kế hoạch cứu hộ cụ thể, thiết bị cứu hộ phù hợp và người được huấn luyện sẵn sàng ứng cứu. Việc gọi cứu hỏa rồi chờ đợi thường là quá muộn. Người lao động cũng cần được hướng dẫn cách tự co duỗi chân để duy trì tuần hoàn máu trong lúc chờ cứu hộ. Đầu tư đầy đủ vào trang bị, quy trình, đào tạo và phương án cứu hộ chính là cách duy nhất để biến công việc trên cao từ chỗ đầy rủi ro thành công việc được kiểm soát.