Đôi mắt là cơ quan tinh vi và khó phục hồi nhất khi bị tổn thương trong lao động. Chỉ một mạt kim loại văng vào giác mạc, một giọt axit bắn lên mắt hay một tia hồ quang hàn nhìn phải cũng có thể để lại hậu quả vĩnh viễn. Đáng tiếc là nhiều người lao động vẫn xem nhẹ việc đeo kính bảo hộ vì cảm giác vướng víu, nóng bức hoặc mờ hơi nước. Hiểu đúng về các loại phương tiện bảo vệ mắt và mặt, cũng như cách chọn loại phù hợp với từng công việc, là bước đầu tiên để biến chúng thành thói quen thay vì gánh nặng.
Các dạng nguy cơ đối với mắt và khuôn mặt
Nguy cơ với mắt tại nơi làm việc rất đa dạng và mỗi dạng đòi hỏi một giải pháp riêng. Nhóm thứ nhất là va đập cơ học: mạt sắt, dăm gỗ, mảnh đá mài văng ra khi mài, cắt, khoan, đục. Nhóm thứ hai là bụi mịn và hạt lơ lửng trong không khí ở các xưởng gỗ, xi măng, xay xát. Nhóm thứ ba là hóa chất dạng lỏng hoặc hơi có thể bắn hay xông vào mắt. Nhóm thứ tư là bức xạ quang học gồm tia cực tím, tia hồng ngoại và ánh sáng chói cường độ cao khi hàn, cắt plasma hoặc làm việc dưới nắng gắt. Cuối cùng là nhiệt và kim loại nóng chảy trong các lò đúc.
Việc nhận diện đúng nhóm nguy cơ giúp tránh cả hai thái cực: trang bị thiếu khiến mắt không được bảo vệ, hoặc trang bị thừa gây khó chịu và giảm tầm nhìn. Chẳng hạn, đeo kính hàn tối màu để làm công việc mài thông thường sẽ khiến người thợ không nhìn rõ chi tiết, dễ gây tai nạn khác. Do đó khảo sát thực tế từng vị trí luôn là bước không thể bỏ qua trước khi quyết định mua sắm.
Kính bảo hộ chống va đập và bụi
Kính bảo hộ dạng gọng là loại phổ biến nhất, nhẹ và thoải mái, phù hợp với đa số công việc có nguy cơ mạt văng ở mức thấp và trung bình. Điểm cần quan tâm là mắt kính phải đạt tiêu chuẩn chống va đập, thường làm từ polycarbonate có độ bền cao và trọng lượng nhẹ. Nhiều loại còn được phủ lớp chống trầy và chống bám hơi nước, giải quyết nguyên nhân hàng đầu khiến công nhân tháo kính giữa chừng vì mờ không nhìn thấy.
Khi công việc phát sinh nhiều bụi mịn hoặc tia bắn từ nhiều hướng, kính gọng thông thường không đủ vì khe hở hai bên. Lúc này nên chuyển sang kính kín dạng goggle ôm sát mặt, có lỗ thông khí gián tiếp để vừa ngăn bụi vừa hạn chế đọng hơi nước. Với người đã đeo kính cận, nên chọn loại goggle trùm được ra ngoài kính thuốc hoặc đặt riêng kính bảo hộ có độ, tránh việc bỏ kính cận ra rồi làm việc trong tình trạng nhìn không rõ, vốn cũng là một nguồn nguy hiểm.
Bảo vệ khi hàn và làm việc với bức xạ mạnh
Hàn hồ quang phát ra tia cực tím và hồng ngoại cực mạnh có thể gây bỏng giác mạc, đục thủy tinh thể nếu tiếp xúc lâu dài. Người thợ hàn bắt buộc phải dùng mặt nạ hàn với kính lọc có độ tối phù hợp với dòng điện và phương pháp hàn. Mức độ tối được đánh số theo thang tiêu chuẩn; hàn dòng cao cần số tối lớn hơn. Mặt nạ hàn tự động đổi màu là lựa chọn tiện lợi vì kính sẽ tự sẫm lại trong tích tắc khi hồ quang bật, giúp thợ vẫn quan sát được vị trí mối hàn trước khi mồi.
Một sai lầm nguy hiểm là những người phụ việc hoặc đứng gần khu vực hàn không đeo gì. Ánh hồ quang phản xạ vẫn đủ mạnh gây viêm giác mạc cho người xung quanh, thường biểu hiện bằng cảm giác cộm như có cát trong mắt sau vài giờ, kèm chảy nước mắt và sợ ánh sáng. Vì vậy khu vực hàn nên có vách ngăn hoặc rèm chắn tia, và mọi người trong bán kính ảnh hưởng đều cần kính lọc phù hợp.
Tấm che mặt và bảo vệ toàn khuôn mặt
Khi nguy cơ không chỉ nhắm vào mắt mà cả khuôn mặt, kính bảo hộ đơn thuần là chưa đủ. Tấm che mặt trong suốt bảo vệ toàn bộ vùng mặt trước tia bắn hóa chất, kim loại nóng, mảnh vỡ lớn khi mài hoặc cắt bằng máy cầm tay. Cần lưu ý rằng tấm che mặt nên được đeo kèm kính bảo hộ bên trong, bởi bản thân tấm che có khe hở phía dưới và hai bên, mảnh nhỏ vẫn có thể lọt vào mắt. Sự kết hợp hai lớp này mới đảm bảo an toàn trọn vẹn cho công việc nguy cơ cao.
Trong các phòng thí nghiệm và khu vực pha chế hóa chất, ngoài kính chống hóa chất, nơi làm việc cần trang bị vòi rửa mắt khẩn cấp. Nếu chẳng may hóa chất bắn vào mắt, việc rửa liên tục bằng nước sạch trong nhiều phút ngay lập tức có ý nghĩa quyết định trong việc giảm tổn thương, trước khi đưa nạn nhân đến cơ sở y tế. Mọi người trong khu vực cần biết vị trí và cách sử dụng vòi rửa mắt trước khi sự cố xảy ra.
Chọn, sử dụng và bảo quản đúng cách
Một phương tiện bảo vệ mắt tốt là loại người lao động sẵn lòng đeo suốt ca làm việc, vì vậy sự vừa vặn và thoải mái quan trọng không kém khả năng bảo vệ. Gọng kính cần ôm nhưng không siết, tấm che phải điều chỉnh được độ nghiêng, và tầm nhìn không bị bóp méo. Dưới đây là những nguyên tắc thực hành nên duy trì:
- Vệ sinh mắt kính hằng ngày bằng nước và khăn mềm, tránh lau khô khi có bụi cứng gây xước.
- Thay mắt kính hoặc tấm che khi đã trầy nhiều làm mờ tầm nhìn, vì nhìn không rõ cũng là một nguy cơ.
- Chọn đúng độ tối kính hàn theo phương pháp và dòng hàn, không dùng chung một mức cho mọi việc.
- Người đeo kính cận nên có giải pháp riêng, không tự ý bỏ kính thuốc để đeo kính bảo hộ thường.
- Cất kính trong hộp hoặc túi mềm khi không dùng, tránh để úp mặt kính xuống bàn làm việc.
Bảo vệ mắt và khuôn mặt không phải là chuyện của riêng người trực tiếp thao tác mà liên quan đến cả những người xung quanh và toàn bộ văn hóa an toàn của doanh nghiệp. Khi người lao động được cấp đúng loại kính, hiểu rõ nguy cơ mình đối mặt và cảm thấy thoải mái khi sử dụng, họ sẽ tự giác duy trì thói quen bảo vệ đôi mắt của mình. Đó là khoản đầu tư nhỏ nhưng bảo vệ một tài sản không gì thay thế được là thị lực của người lao động trong suốt cuộc đời làm nghề.