Tiếng ồn là một trong những nguy cơ nghề nghiệp âm thầm và dễ bị xem nhẹ nhất. Khác với vết cắt hay bỏng có thể thấy ngay, tổn thương thính giác diễn ra từ từ qua nhiều tháng, nhiều năm, đến khi người lao động nhận ra thì thường đã mất khả năng nghe không hồi phục. Trong các nhà máy dệt, cơ khí, sản xuất gạch, khai thác đá hay công trường xây dựng, mức ồn thường xuyên vượt ngưỡng an toàn mà nhiều người vẫn làm việc suốt ca không có bất kỳ biện pháp bảo vệ nào. Hiểu về tác hại của tiếng ồn và cách kiểm soát nó là điều thiết yếu cho cả người lao động lẫn người quản lý.
Tiếng ồn công nghiệp gây hại như thế nào
Âm thanh được đo bằng đơn vị decibel, và tai người bắt đầu chịu rủi ro khi tiếp xúc kéo dài với mức ồn từ khoảng tám mươi lăm decibel trở lên trong suốt ca làm việc tám giờ. Vấn đề nằm ở chỗ thang decibel không tuyến tính: mỗi khi mức ồn tăng thêm một khoảng nhất định, năng lượng âm thanh thực tế tăng gấp nhiều lần, nên thời gian tiếp xúc an toàn giảm rất nhanh. Một môi trường ồn hơn ngưỡng chỉ vài đơn vị có thể rút thời gian phơi nhiễm cho phép từ tám giờ xuống chỉ còn vài giờ.
Tổn thương do tiếng ồn không dừng lại ở việc nghe kém. Nó thường đi kèm chứng ù tai dai dẳng khiến người bệnh mất ngủ, căng thẳng và giảm tập trung. Tiếng ồn lớn còn làm tăng nhịp tim, huyết áp, gây mệt mỏi và làm người lao động khó nghe được tín hiệu cảnh báo, còi xe nâng hay tiếng gọi của đồng nghiệp, từ đó gián tiếp gây ra các tai nạn khác. Đây là lý do kiểm soát tiếng ồn vừa là vấn đề sức khỏe vừa là vấn đề an toàn lao động.
Ưu tiên kiểm soát tại nguồn trước khi cấp phát trang bị
Một nguyên tắc quan trọng thường bị bỏ qua là trang bị bảo vệ thính giác cá nhân chỉ nên là lớp phòng vệ cuối cùng, sau khi đã tìm cách giảm ồn tại nguồn. Doanh nghiệp nên xem xét bảo trì máy móc để giảm rung, thay thế bộ phận mòn gây tiếng rít, lắp đệm chống rung dưới chân máy, dùng vỏ cách âm cho thiết bị ồn nhất, hoặc bố trí lại mặt bằng để tách khu vực ồn ra khỏi nơi có nhiều người làm việc.
Khi các biện pháp kỹ thuật không đưa mức ồn về ngưỡng an toàn, việc luân phiên công việc để giảm thời gian mỗi người tiếp xúc với khu vực ồn cũng là một cách hữu hiệu. Chỉ khi tất cả những giải pháp trên vẫn chưa đủ, phương tiện bảo vệ thính giác cá nhân mới đóng vai trò then chốt, và lúc đó nó phải được chọn lựa cũng như sử dụng thật đúng cách thì mới phát huy tác dụng.
Nút tai và chụp tai nên chọn loại nào
Có hai nhóm trang bị bảo vệ thính giác chính. Nút tai là loại nhét vào ống tai, gồm dạng bọt xốp dùng một lần, dạng silicon có thể tái sử dụng và loại đúc riêng theo tai từng người. Ưu điểm của nút tai là nhỏ gọn, nhẹ, giá rẻ, thoáng và không vướng khi đội mũ bảo hộ hay đeo kính. Nhược điểm là phải nhét đúng cách mới đạt hiệu quả, dễ bị bẩn nếu tay không sạch, và không tiện cho công việc ra vào khu vực ồn liên tục.
Chụp tai là loại ốp che kín cả vành tai bằng đệm mút, gắn trên một khung đội đầu hoặc lắp vào mũ bảo hộ. Ưu điểm là đeo tháo nhanh, dễ giám sát xem người lao động có sử dụng hay không, và duy trì hiệu quả ổn định hơn vì ít phụ thuộc kỹ thuật đeo. Nhược điểm là nặng và nóng hơn khi làm việc lâu, có thể vướng với các trang bị khác trên đầu. Trong môi trường cực kỳ ồn, người ta còn kết hợp đeo cả nút tai lẫn chụp tai để tăng mức giảm âm tổng cộng.
Đeo đúng cách mới có tác dụng
Nhiều người lao động đeo nút tai nhưng vẫn bị suy giảm thính lực vì đeo sai cách, khiến mức bảo vệ thực tế thấp hơn nhiều so với thông số ghi trên bao bì. Với nút tai bọt xốp, cách đúng là vê nhỏ nút thành hình trụ thon, sau đó dùng tay đối diện kéo nhẹ vành tai lên và ra sau để ống tai thẳng, rồi nhét sâu và giữ vài giây cho nút nở ra bít kín. Nếu chỉ nhét hờ ở cửa tai, âm thanh vẫn lọt vào gần như trọn vẹn.
Với chụp tai, cần đảm bảo đệm mút áp khít quanh tai; tóc dài và gọng kính dày có thể tạo khe hở làm giảm hiệu quả. Người quản lý an toàn nên hướng dẫn thực hành và kiểm tra định kỳ, vì một trang bị đắt tiền nhưng đeo sai còn nguy hiểm hơn cả không đeo, do người lao động lầm tưởng mình đã được bảo vệ. Cần lưu ý các điểm sau khi sử dụng:
- Rửa tay sạch trước khi cầm nút tai để tránh đưa bụi bẩn vào ống tai gây viêm nhiễm.
- Thay nút tai xốp dùng một lần thường xuyên, không tái sử dụng khi đã bẩn hoặc chai cứng.
- Kiểm tra đệm chụp tai, thay khi mút bị cứng, nứt hoặc mất độ đàn hồi làm hở âm.
- Không tự ý khoét lỗ hay cải tạo trang bị để nghe rõ hơn, vì như vậy là phá bỏ tác dụng bảo vệ.
- Chọn mức giảm âm vừa đủ, quá cao khiến người lao động không nghe được cảnh báo lại thành nguy hiểm.
Khám thính lực định kỳ và xây dựng thói quen
Một chương trình bảo vệ thính giác hoàn chỉnh không thể thiếu việc đo thính lực định kỳ cho những người làm trong môi trường ồn. Kết quả đo qua các năm giúp phát hiện sớm dấu hiệu suy giảm khi còn có thể can thiệp, đồng thời là bằng chứng cho thấy các biện pháp bảo vệ có thực sự hiệu quả hay không. Nếu nhiều người cùng một khu vực đều giảm thính lực, đó là tín hiệu cho thấy giải pháp hiện tại chưa đủ và cần rà soát lại toàn bộ.
Quan trọng hơn cả trang bị là ý thức. Tổn thương thính giác không đau, không chảy máu, không có dấu hiệu tức thời nên rất dễ bị coi nhẹ, đến khi nhận ra thì đã muộn và không có cách chữa khỏi. Doanh nghiệp cần kiên trì truyền thông để người lao động hiểu rằng đôi tai của mình cũng cần được giữ gìn như đôi mắt hay bàn tay. Khi mỗi người tự nguyện đeo trang bị đúng và đủ suốt ca làm việc, họ đang bảo vệ chính khả năng nghe, giao tiếp và tận hưởng cuộc sống của mình trong nhiều năm về sau.