Chọn sai thiết bị bảo vệ hô hấp là sai lầm nguy hiểm vì hậu quả tích lũy âm thầm trong phổi. Bài này giúp bạn phân biệt khẩu trang lọc bụi và mặt nạ phòng độc, đọc đúng cấp lọc N95, FFP, chọn phin lọc theo loại hơi khí, và biết khi nào khẩu trang là vô dụng.
Bản chất: bụi và hơi khí cần hai cơ chế lọc khác nhau
Đây là điểm nhiều người nhầm. Khẩu trang lọc bụi chỉ chặn hạt rắn và hạt lỏng lơ lửng (bụi, khói hàn, sương). Nó không giữ được phân tử hơi dung môi, khí độc. Muốn chặn hơi hóa chất phải dùng phin lọc than hoạt tính hấp phụ. Dùng khẩu trang vải hay N95 trong môi trường sơn, dung môi là vô ích, mùi bạn ngửi thấy chính là hóa chất đã đi qua.
Đọc cấp lọc bụi
| Chuẩn | Mã | Hiệu suất lọc |
| Mỹ (NIOSH) | N95 | Lọc 95% hạt |
| Mỹ (NIOSH) | N99 | Lọc 99% hạt |
| Châu Âu | FFP2 | Lọc khoảng 94% |
| Châu Âu | FFP3 | Lọc khoảng 99% |
Chữ N nghĩa là không kháng dầu. Môi trường có sương dầu (gia công cơ khí, phun dầu) cần mã R hoặc P. Đây là chi tiết dễ bỏ qua.
Chọn phin lọc mặt nạ theo màu
Phin lọc hơi khí được mã hóa bằng chữ và màu theo tiêu chuẩn châu Âu. Biết bảng này giúp bạn mua đúng:
| Mã | Màu | Chống |
| A | Nâu | Hơi hữu cơ, dung môi, sơn |
| B | Xám | Khí vô cơ như clo |
| E | Vàng | Khí axit, SO2 |
| K | Xanh lá | Ammoniac |
| P | Trắng | Bụi hạt |
Ví dụ thực tế: xưởng sơn tĩnh điện và phun sơn dung môi
Hai công đoạn tưởng giống nhau nhưng cần thiết bị khác nhau. Sơn tĩnh điện là bột khô, người thợ chỉ cần khẩu trang FFP2 hoặc FFP3 chặn hạt bột. Nhưng bàn phun sơn dung môi có cả hơi dung môi lẫn sương sơn, nên phải dùng mặt nạ bán mặt gắn phin kết hợp A2P3: lớp than hoạt tính A chặn hơi dung môi, lớp P chặn sương sơn. Nếu dùng nhầm khẩu trang bột cho bàn phun dung môi, người thợ vẫn hít trọn hơi độc.
Lỗi thường gặp và cách khắc phục
Dùng khẩu trang vải hoặc y tế cho hóa chất
Khẩu trang y tế không kín và không lọc hơi. Khắc phục: xác định môi trường là bụi hay hơi trước khi mua, hơi hóa chất bắt buộc dùng phin than hoạt tính.
Không kiểm tra độ kín khi đeo
Râu rậm, đeo lệch làm hở mép, không khí độc lọt vào theo khe hở. Khắc phục: làm kiểm tra kín nhanh, bịt phin và hít vào, mặt nạ phải hơi hóp lại và không rò.
Dùng phin lọc quá hạn
Than hoạt tính bão hòa sẽ ngừng hấp phụ. Khắc phục: thay phin khi bắt đầu ngửi thấy mùi, thở khó, hoặc theo lịch định kỳ, không dùng đến khi hỏng hẳn.
Các bước chọn thiết bị bảo vệ hô hấp
- Xác định chất trong không khí là bụi hạt, hơi hữu cơ, khí axit hay hỗn hợp.
- Bụi thì chọn cấp N95, FFP2 hay FFP3 theo độ mịn và độc tính.
- Hơi khí thì chọn phin đúng mã màu A, B, E, K.
- Môi trường có cả hơi và sương thì dùng phin kết hợp như A2P3.
- Kiểm tra độ kín mỗi lần đeo, cạo râu ở vùng tiếp xúc.
- Lập lịch thay phin và khẩu trang, ghi ngày mở phin.
Kết luận
Nguyên tắc cốt lõi: bụi khác hơi, và không có thiết bị nào dùng cho mọi trường hợp. Bước tiếp theo: đi một vòng khảo sát từng vị trí, ghi rõ chất phát sinh rồi đối chiếu với bảng mã ở trên để chọn đúng.
Câu hỏi thường gặp
Khẩu trang N95 có chống được hơi hóa chất không?
Không. N95 chỉ lọc hạt bụi, không giữ được phân tử hơi. Ngửi thấy mùi nghĩa là hóa chất đã đi qua, cần dùng phin than hoạt tính.
Mặt nạ nửa mặt và cả mặt khác nhau thế nào?
Nửa mặt che mũi miệng, nhẹ và rẻ. Cả mặt che thêm mắt, dùng khi hóa chất gây kích ứng mắt hoặc nồng độ cao hơn. Chọn theo mức độ độc và có ảnh hưởng mắt hay không.
Bao lâu thay phin lọc một lần?
Không cố định vì phụ thuộc nồng độ và thời gian dùng. Dấu hiệu thay là ngửi thấy mùi xuyên qua, thở nặng hơn, hoặc phin đã mở lâu ngày dù ít dùng.
Râu quai nón có ảnh hưởng không?
Có, râu ở vùng viền cao su làm hở và giảm hiệu quả rõ rệt. Người phải đeo mặt nạ kín nên cạo sạch vùng tiếp xúc.
Nguồn tham khảo
- Phân loại phin lọc khí theo tiêu chuẩn EN 14387.
- Khẩu trang lọc hạt theo NIOSH 42 CFR 84 (N95) và EN 149 (FFP).