Trong hầu hết các công việc chân tay, bàn tay là bộ phận tiếp xúc trực tiếp và thường xuyên nhất với nguồn nguy hiểm, đồng thời cũng là nơi dễ bị tổn thương nhất. Từ vết cắt do tôn sắc, bỏng hóa chất, phồng rộp do nhiệt cho tới điện giật, phần lớn tai nạn lao động nhẹ đều liên quan đến bàn tay. Một đôi găng tay bảo hộ phù hợp không chỉ giúp người lao động tránh chấn thương mà còn duy trì được sự khéo léo và năng suất khi thao tác. Vấn đề nằm ở chỗ không có loại găng tay nào bảo vệ được tất cả mọi nguy cơ, nên việc chọn đúng chủng loại theo đặc thù công việc mới là điều quyết định.
Xác định nhóm nguy cơ trước khi chọn găng tay
Sai lầm phổ biến nhất ở nhiều xưởng sản xuất là dùng một loại găng tay vải sợi rẻ tiền cho mọi vị trí. Găng vải chỉ phù hợp với việc bốc xếp nhẹ, chống bẩn và trầy xước bề mặt, hoàn toàn vô dụng trước dầu nhớt, hóa chất hay lưỡi cắt. Trước khi mua sắm, người quản lý an toàn nên khảo sát từng vị trí làm việc và phân loại nguy cơ chính: nguy cơ cơ khí như cắt, đâm, mài mòn; nguy cơ hóa học như axit, dung môi, dầu; nguy cơ nhiệt như tiếp xúc vật nóng, tia lửa hàn; và nguy cơ điện. Mỗi nhóm nguy cơ tương ứng với một dòng găng tay được thiết kế riêng, có tiêu chuẩn kiểm định và ký hiệu kỹ thuật khác nhau.
Việc đánh giá này nên được ghi lại thành bảng phân công trang bị cho từng chức danh, tránh tình trạng công nhân tự ý mượn nhầm loại găng của bộ phận khác. Ví dụ, một người thợ hàn mượn tạm đôi găng cao su chống hóa chất để cầm phôi nóng sẽ bị bỏng ngay lập tức vì cao su nóng chảy dính vào da. Ngược lại, dùng găng da dày cứng để pha hóa chất lại vừa vụng về vừa không chống thấm, khiến dung dịch ngấm dần qua da thuộc.
Găng tay chống cắt và va đập cơ khí
Đây là dòng găng phổ biến nhất trong ngành cơ khí, gia công kim loại, chế biến thủy sản và lắp ráp. Khả năng chống cắt được phân theo nhiều cấp độ, thường ký hiệu từ mức thấp đến cao dựa trên tiêu chuẩn quốc tế. Với công việc lắp ráp linh kiện nhỏ, người lao động cần loại mỏng, ôm tay, phủ lòng bàn tay bằng lớp PU để vẫn cầm nắm ốc vít chính xác. Ngược lại, khi xử lý tấm tôn, kính hay dao lớn, phải chọn găng có sợi lõi thép hoặc sợi HPPE cấp chống cắt cao, dù cảm giác tay có phần cứng hơn.
Một điểm nhiều người bỏ qua là khả năng bám dầu. Trong môi trường có dầu nhớt, lớp phủ nitrile nhám hoặc dạng bọt sẽ giúp cầm nắm chắc hơn hẳn so với lớp phủ trơn, giảm nguy cơ rơi vật nặng vào chân. Với vị trí thường xuyên chịu va đập từ búa hoặc kẹp máy, nên chọn thêm loại có đệm gel bảo vệ mu bàn tay và khớp ngón. Việc chọn đúng cấp độ còn tránh lãng phí, bởi găng chống cắt cấp cao thường đắt và dày, không cần thiết cho những thao tác nhẹ nhàng.
Găng tay chống hóa chất và dung môi
Khi tiếp xúc với axit, kiềm, dung môi pha sơn hay dầu công nghiệp, vật liệu găng quyết định tất cả. Không có loại cao su nào chống được mọi hóa chất; mỗi vật liệu chỉ bền với một nhóm chất nhất định. Nitrile chống dầu, mỡ và nhiều dung môi tốt, phù hợp cho xưởng in, sơn và bảo trì máy. Cao su neoprene chịu được axit và bazơ ở nồng độ vừa. Cao su butyl và Viton dành cho các dung môi mạnh và khí độc. Latex tự nhiên tuy đàn hồi tốt nhưng dễ bị dung môi hữu cơ phá hủy và có thể gây dị ứng cho một số người.
Ngoài chọn đúng vật liệu, cần lưu ý độ dày và chiều dài cổ găng. Khi nhúng tay vào bể dung dịch, phải dùng loại dài quá khuỷu để tránh chất lỏng tràn vào trong. Người sử dụng cũng nên tra bảng thời gian thẩm thấu của nhà sản xuất: một số hóa chất tuy không làm rách găng nhưng vẫn ngấm dần qua vật liệu sau vài chục phút, nên phải thay găng theo chu kỳ chứ không đợi đến khi thủng mới bỏ.
Găng tay chịu nhiệt và cách điện
Với thợ hàn, thợ lò và người vận hành khuôn đúc, găng tay chịu nhiệt làm từ da bò cật, sợi aramid hoặc sợi thủy tinh là bắt buộc. Loại này thường có lớp lót cách nhiệt và cổ dài che kín cổ tay, chống tia lửa và kim loại nóng bắn vào. Cần phân biệt giữa chịu nhiệt tiếp xúc và chịu nhiệt bức xạ để chọn đúng, vì một đôi găng tốt cho việc cầm phôi nóng chưa chắc phù hợp khi đứng gần lò tỏa nhiệt liên tục.
Găng tay cách điện là nhóm đặc biệt, dùng cho thợ điện làm việc gần hoặc trên thiết bị mang điện. Đây là loại được chế tạo từ cao su cách điện, phân theo cấp điện áp và bắt buộc phải kiểm định định kỳ tại đơn vị có thẩm quyền. Trước mỗi lần dùng, người thợ phải thổi phồng găng để kiểm tra rò rỉ hay thủng; chỉ một lỗ kim nhỏ cũng đủ gây điện giật chết người. Găng cách điện thường được đeo kèm một lớp găng da bên ngoài để chống rách cơ học trong quá trình thao tác.
Chọn size, kiểm tra và bảo quản đúng cách
Găng quá chật gây mỏi tay, cản trở tuần hoàn máu và khiến người lao động có xu hướng tháo ra giữa chừng. Găng quá rộng lại dễ bị cuốn vào máy quay, mất cảm giác cầm nắm và tăng nguy cơ tai nạn. Nên đo vòng bàn tay để chọn số hiệu phù hợp, và lưu ý rằng cùng một người có thể cần size khác nhau cho tay trái và tay phải nếu làm việc lâu năm một bên. Sau đây là những nguyên tắc nên duy trì trong quá trình sử dụng:
- Kiểm tra găng trước mỗi ca, tìm vết rách, mỏng, cứng hóa hay đổi màu bất thường ở lớp phủ.
- Không dùng găng vải hoặc găng có ngón tơi khi thao tác gần máy khoan, máy tiện, máy phay đang quay.
- Giặt và phơi khô găng dùng nhiều lần theo hướng dẫn, tránh phơi trực tiếp dưới nắng gắt làm lão hóa vật liệu.
- Bảo quản nơi khô ráo, tránh để dầu mỡ và hóa chất bám vào khu vực cất giữ.
- Loại bỏ ngay găng đã thủng, chai cứng hoặc mất tính năng bảo vệ thay vì tận dụng cố.
Đầu tư vào găng tay bảo hộ đúng loại thoạt nhìn tốn kém hơn, nhưng chi phí này rất nhỏ so với một ca cấp cứu, một ngón tay bị cắt cụt hay thời gian nghỉ việc điều trị. Doanh nghiệp nên xem việc lựa chọn, cấp phát và hướng dẫn sử dụng găng tay như một phần trong quy trình an toàn tổng thể, đào tạo người lao động hiểu rõ vì sao mình được cấp loại găng đó và khi nào cần thay mới. Khi bàn tay được bảo vệ đúng cách, người lao động vừa yên tâm làm việc vừa giữ được sự linh hoạt cần thiết cho công việc hằng ngày.